تبلیغات

گفتگو با سید عبدالباعث قتالی امام جمعه اهل سنت بندرعباس (بخش دوم)

Article Image

b_300_300_16777215_10_images_QATTALI1.jpg

اساس نیوز :پایگاه اطلاع رسانی اصلاح در هفته های اخیر مصاحبه ای را با سید عبدالباعث قتالی امام جمعه اهل سنت بندر عباس منتشر کرده است .سایت اساس نیوز بخش اول این مصاحبه را در روز گذشته منتشر کرده است .امروز بخش دوم این مصاحبه را منتشر می کنیم  :

ویژگی علمی مدارس دینی جنوب، در گذشته چه بوده است؟

علماء جنوب در تحصیل و تدریس علوم دینی بسیار کوشا بوده‌اند. به همین خاطر پایه‌های علمی علماء اهل سنّت در جنوب، تا کنون قوی و محکم است. فقه حاکم در جنوب، فقه شافعی بوده است و کتاب ابوشجاع در مدارس دینی اهل سنّت، به‌عنوان یک کتاب پایه‌، تدریس می‌شده ‌است. از میان فقهای شافعی‌مذهب، اصول فقهی عزالدّین عبدالسّلام و امام جوینی، بیش از همه مورد توجّه بوده است. تربیت روحی، تزکیه‌ی نفس و پایبندی به اصول استاد و شاگردی، از ویژگی‌های مدارس علوم دینی اهل سنّت در جنوب، بوده است و تألیفات امام نووی در این مدارسّ غالباً چه در حدیث و چه در فقه، سرآمد بوده است.

امروزه وضعیت مدارس دینی اهل سنّت جنوب چگونه است؟

مدارس دینی اهل سنّت جنوب، امروزه دارای برنامه‌ای منظّم و جامع هستند. اصول فقه، هنوز فقه شافعی است؛ اما نگاه اجتهادی در امور مستحدثه، وارد اندیشه‌ی فقهی جنوب شده است. جنوب منطقه‌ایست که محل تلاقی فرهنگ، تمدن‌ها و مذاهب بوده است و طبیعی است که از این ارتباط فرهنگی تأثیر بپذیرد؛ اما اصول فقه در جنوب، همان اصول فقه شافعی است.

امروزه شورای عالی مدارس دینی اهل سنّت جنوب، کمیته مکتب‌خانه‌ها و هیئت فتوای اهل سنّت جنوب که متشکّل از علماء بزرگ جنوب است، متولّی امور شرعی و فقهی اهل سنت هستند.

همکاری علماء در جنوب با یکدیگر، ارتباط علمی مدارس دینی با یکدیگر و سیستم آموزشی هماهنگ و شفّاف، مدارس دینی اهل سنّت جنوب را به مرکزی بزرگ و تأثیر‌گذار برای علم‌آموزی تبدیل کرده است.

آیا فعالیت مذهبی اهل سنّت در جنوب ایران، به تضاد اجتماعی با پیروان دیگر مذاهب ختم نشده است؟

در جنوب ایران، همبستگی و وحدت شیعه و سنّی، در سطح بالایی قرار دارد. پیروان هر دو مذهب قرن‌هاست که یکدیگر را درک می‌کنند و علی‌رغم اختلاف مذهبی، در سایر امور اجتماعی و فرهنگی، با یکدیگر همکاری می‌کنند؛ لذا اگر بخواهیم نمونه‌ای از وحدت اسلامی را مثال بزنیم، جنوب ایران الگوی خوبی برای آن خواهد بود.

فعالیت جریان‌های فکری اسلامی را در جنوب ایران، چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در جنوب، علی‌رغم اینکه فضای مذهبی تا حدودی سنّتی است، خصایص فرهنگی و شرایط ارتباطاتی‌ای که در طول تاریخ میان مردم جنوب با دیگر تمدّن‌ها وجود داشته است، سبب شده که فضای عمومی در جنوب، فضای اعتماد، همکاری و مدارا باشد؛ لذا حرکت‌های اسلامی از هر طیف که باشند، معمولاً برای فعالیت در جنوب با مشکلی مواجه نمی‌شوند، هر چند که در برخی مواقع شاهد برخی تقابل‌ها و تضادها هستیم، ولی در شرایط کلّی، فضای جنوب این است که هر کس بخواهد فعالیت دینی انجام دهد، از او استقبال می‌کنند و معمولاً از او حمایت می‌شود و تمام همّ و غم آن‌ها، پیشرفت پایه‌های مذهبی است.

اگر امکان دارد، در مورد شرایط اجتماعی و فرهنگی مردم جنوب توضیح دهید.

اهل سنّت جنوب، همواره پر‌تلاش و فرهنگ‌ساز بوده‌اند؛ هر چند در طول تاریخ، به‌ دلیل دوری از مرکز، مورد بی‌توجّهی حکّام و پادشاهان قرار گرفته‌اند. این شرایط نوعی خودکفایی و سختکوشی را در روحیه‌ی مردم جنوب به وجود آورده است؛ لذا فرهنگ خودگردانی، انفاق و اقدامات خیرخواهانه، در میان مردم جنوب بسیار بالاست. اهل سنّت جنوب با ساخت مدارس دولتی، مدارس دینی، آب‌انبار، بیمارستان و… بسیاری از وظایفی که دولت‌ها در طول تاریخ برای خدمت‌رسانی به مردم داشته‌اند را خودشان انجام داده‌اند.

بعد از بهبود شرایط اقتصادی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، بسیاری از مردم جنوب، برای کار و تجارت به این کشورها مهاجرت کرده‌اند؛ امّا رفاه و امکانات این کشورها سب نشد که مردم جنوب سرزمین مادری خود را فراموش کنند، بلکه آن‌ها همواره بخشی از درآمد خود را به امور خیریه، در جنوب ایران اختصاص می‌دهند؛ لذا مشارکت خیّرین در امور اجتماعی و دینی جنوب بسیار بالاست و اکثر اماکن مذهبی مثل مساجد و مدارس دینی و اماکن مربوط به خدمات عمومی مثل کتابخانه، آب‌انبار، سدسازی، جاده‌سازی و مدارس آموزشی، توسط خیّرین، در جنوب ساخته شده است.

یکی از ویژگی‌های اهل سنّت جنوب، ساخت مساجد زیبا در این منطقه است؛ نظر شما در این خصوص چیست؟

اهل سنّت جنوب، به زیبایی و شکوه مساجد، اهمیّت بسیاری می‌دهند. آن‌ها بر این باورند که بهترین مکان‌ها باید محل عبادت خداوند باشد. معماری ساخت مساجد اهل سنّت در جنوب، با بهترین معماری‌های مساجد در جهان رقابت می‌کند. سبک معماری مساجد در جنوب، ترکیبی از سه سبک ایرانی، عرب و ترک دوران سلجوقی است. اهل سنّت جنوب برای ساخت مساجد از معماران برجسته منطقه و ایران استفاده می‌کنند و گاهی برای ساخت مساجد جامع، معمارانی را از دیگر شهرهای ایران، مثل یزد و اصفهان، می‌آورند.

با توجّه به یکی‌بودن مذهب اهل سنّت جنوب، با مذهب حاکم در کشورهای عربی خلیج فارس، آیا این کشورها کمکی به اهل سنّت جنوب می‌کنند؟

این سئوالی است که جواب آن قاطعانه «نه» است. کشورهای دیگر، کمکی به اهل سنّت جنوب نمی‌کنند و اگر هم بکنند، اهل سنّت جنوب، آن کمک را نمی‌پذیرند. به‌ جرأت می‌گویم، حتّی یک مسجد در جنوب، با کمک کشور یا دولت دیگر ساخته نشده است. این خط قرمز اهل سنّت جنوب است که از هیچ دولتی کمک دریافت نکند.

اهل سنّت جنوب، متّکی به نیروهای خود است. مردم جنوب، در ایران یا در دیگر کشورها مشغول به کار و تجارت هستند و چون اعتقاد به خدمت به سرزمین مادری خود دارند و مهم‌تر از همه، انفاق کردن از مال خود برایشان آسان است(کاری که برای همه آسان نیست)، از درآمد خود برای امور خیریه ساخت مساجد استفاده می‌کنند. بسیاری از افراد مسن اهل سنّت، سال‌ها کار می‌کنند و نیّت می‌کنند تا قبل از مرگ، بخشی از مال خود را صرف مساجد یا امور خیریه کنند. حتّی برخی از زنان مسن هستند که اندوخته و طلای خود را جمع می‌کنند و در آخر عمر، آن را به مساجد اختصاص می‌دهند. انجام چنین کاری برای همه آسان نیست، ولی این افراد، در میان اهل سنت جنوب زیاد هستند و این انفاق توسط خود مردم و بدون هر گونه حمایت خارجی صورت می‌‌گیرد.

امروزه یکی از معضلات جهان اسلام، افراطی‌گری مذهبی است؛ آیا نگران رشد افراط‌گرایان در میان اهل سنّت جنوب و یا مدارس دینی نیستید؟

اهل سنّت جنوب، به سه دلیل هنوز دچار آفت افراط‌گرایی نشده است؛ اوّلین دلیل سابقه‌ی دینی و مذهبی اهل سنّت جنوب است که از قدیم محل ظهور علماء و فقهای بزرگ بوده است. جنوب ایران، از نظر علوم دینی یک محیط علمی است و هر گونه فعالیت مذهبی در جنوب، نیازمند توان علمی بالا است. فعالیت علماء و مدارس دینی، یک رقابت علمی ایجاد کرده است که راه را بر سوء استفاده احساسی از مذهب می‌بندد.

دوم، سابقه‌ی فرهنگی مردم جنوب است که علی‌رغم پایبندی به اعتقادات خود مردم، دگرپذیر و اهل مدارا هستند؛ لذا نگاه‌های تک‌بعدی و بعضاً نفی دیگران، در جنوب نمی‌تواند خریدار داشته باشد.

سوم، وجود محدودیت دینی در میان اهل سنّت جنوب است. وجود مدارس دینی و علماء بزرگ، سبب هدایت و محدودیت میان مردم و طلاب شده است و حرکت‌های افراطی و احساسی را در نطفه خفه می‌کند.

مهمترین جریان‌های فکری در میان مدارس دینی اهل سنّت جنوب، چه هستند؟

مدارس دینی اهل سنّت جنوب، به جای پذیرش متعصّبانه یک فکر یا نقی متعصّبانه دیگران، سعی کرده‌اند فضای علمی را برای تحقیق، تدریس و گفت‌وگو فراهم کنند. همان‌طور که گفته شده، پایه‌های اصول فقه در مدارس دینی اهل سنّت، شافعی است؛ امّا از نظر کلامی و فکری، همه‌ی جریان‌های موجود در جهان اسلام، از اشاعره گرفته تا اهل حدیث و غیره، در آن تدریس می‌شوند؛ لذا طلّاب مدارس دینی اهل سنّت جنوب، معمولاً با این جریان‌ها آشنا هستند و به‌طور احساسی جذب گروه یا جریانی نمی‌شوند.

گاهی این مسأله مطرح می‌شود که اهل سنّت جنوب، تحت تأثیر سلفیت است، شما چه‌قدر این موضوع را قبول دارید؟

سلفیت، به معنای عام، بازگشت به کتاب و سنّت است. تلاش همه‌ی علما و فقهای اهل سنّت در طول تاریخ، چنین بوده است. مثلاً عموم نظریه‌های امام شافعی بر مبنای قرآن و حدیث است. و ایشان فرمودند: “اذا صحّ الحدیث فهو مذهبی” امّا به‌طور خاصّ، ممکن است گروهی تنها خودشان را سلفی بدانند و دیگران را نفی کنند. این دیدگاه مورد قبول ما نیست. البته کسانی که چنین برداشتی از مذهب دارند، از نظر ما به عنوان یک واقعیت وجود دارند و ممکن است از نظر فقهی برخی دیدگاه‌های آن‌ها درست باشد، امّا اینکه مدّعی باشند تنها خود آنها بر محور کتاب و سنّت هستند و دیگران چنین نیستند، قابل قبول نیست.

به نظر ما، در طول تاریخ، تلاش تمامی مذهب و فقها دریافت اصل محتوا و مفهوم کتاب و سنت بوده و اگر اختلاف‌نظری وجود دارد، بر مبنای اختلاف در رأی یا تفاوت روش و برداشت خاصّ از متون است؛ لذا نمی‌توان به سادگی برداشت دیگران را رد کرد و دیگران را از دایره‌ی کتاب و سنّت خارج نمود.

به‌طور کلّی، سلفیت به‌عنوان یک فکر و فقه، در چارچوب علمی قابل گفت‌وگو و تعامل است؛ امّا اگر منظور استفاده از دیدگاه سلفی برای افراطی‌گری مذهبی است، این موضوع مورد پذیرش ما نیست و ما با آن مقابله می‌کنیم. دیدگاه ما در مورد همه مذاهب اهل سنّت و غیر اهل سنت، مثل فقه جعفری، دیگاه تعاملی و اتّحاد، بر مبنای مصلحت جهان اسلام و وحدت، بر پایه‌ی اشتراکات، مثل یگانگی قرآن و قبله است. جهان اسلام نیازمند همگرایی و اتحاد درونی است و هر گونه سازندگی و تمدّن‌سازی، از ظرفیت وحدت و همگرایی ظهور می‌کند. اگر اختلاف فکری و فقهی هم وجود دارد، باید در چهارچوب علمی، در مورد آن بحث و گفت‌وگو شود، نه اینکه به ابزاری برای نفی و تکفیر دیگران تبدیل شود؛ لذا ما هر چند برداشت خود را از فقه و دین صحیح می‌دانیم، امّا به برداشت دیگران هم احترام می‌گذاریم و آن را قابل گفت‌وگو می‌دانیم و فکر می‌کنم این روش به سیرت علمای سلف اهل سنّت نزدیک‌تر است.

شما در طول سه دهه، از فعّالین سیاسی اهل سنّت جنوب بوده‌اید. وضعیت اهل سنّت را در ایران چگونه ارزیابی می‌کنید؟

رسیدن به هر امر مطلوبی، نیازمند همکاری همه‌جانبه است. مسؤولیت امنیّت، آرامش و وحدت، هم متوجّه اهل سنّت است و هم متوجّه حاکمیت. اینکه یک طرف خود را عاری از مسؤولیت و تنها طرف مقابل را مسؤول همه‌ی امور بداند، مشکلی را حل نمی‌کند.

اهل سنّت در ایران، تنها به‌ دنبال حقوق قانونی خود است و تنها درخواستش از حاکمیت، رعایت این حقوق و به رسمیت شناخته شدن، به‌عنوان یک مذهب مستقل از مذهب حاکم است. خوشبختانه امروزه دیدگاه دولت‌مردان نسبت به اهل سنت، بسیار مثبت شده است. آن‌ها مشکلات و دغدغه‌ی اهل سنّت را درک می‌کنند، هر چند که آن‌ها نیز برای تحقّق حقوق اهل سنّت، با موانعی روبه‌رو هستند.

از طرفی در شرایط بحران‌زای فعلی در منطقه‌، مسؤولیت همه‌ی مردم از جمله اهل سنّت، نسبت به امنیّت کشور، بسیار مهم است. اگر نظم و امنیّت دچار مشکل شود، همه‌ی مردم از جمله ما، از آن ضرر می‌کنیم و از طرفی فراموش نکنیم، اشتباه یک نفر به نام همه تمام می‌شود!

شما سال‌ها امام‌جمعه‌ی اهل سنّت بندرعبّاس بوده‌اید، چه توصیه‌ای برای خطبای اهل سنّت دارید؟

خطباء، کارشان بسیار مهم است؛ باید آگاهی خود را نسبت به نیازها و واقعیّت جامعه بالا ببرند و به‌گونه‌ای صحبت کنند که مشکلی از مشکلات مردم حل شود. از آن‌جا که اهل سنت رسانه‌ای مثل تلوزیون و غیره ندارد، مسؤولیت خطبای جمعه نسبت به آگاهی بخشی دینی و اجتماعی مردم بسیار بالاست، و تنها وظیفه‌ی خطیب، خطبه‌خواندن نیست، بلکه وظایف مهمتر، تدبیر و دور‌اندیشی و فراهم‌کردن زمینه‌ی اخلاق اسلامی و فرهنگ اصیل دینی و مذهبی در جامعه است که تحقّق این امر، نیازمند تلاش و اخلاص خطیب است.

 

تبلیغات

بزودی

جستجو های اخبار روز

جدیدترین اخبار

داغ ترین اخبار