تبلیغات

حضرت حسن بن علی (رضی الله عنهما) از منظر اهل سنت

Article Image

حسن مجتبی کسی که بر اساس عقیده اهل سنت پنجمین خلیفه راشده به حساب می آید، مادرش فاطمه زهرا و پدرش امیرالمومنین علی رضی الله عنهم downloadهستند . در رمضان سال سوم هجری یا در شعبان به دنیا آمد. در این باره اختلاف وجود دارد .

نامش ابتدا حرب بود. علی رضی الله عنه می گوید نامش را حرب گذاشتم زمانی که پیامبرصلی الله علیه و سلم نامش را جویا شد فرمود خیر بلکه نام او حسن است .

زمانی که حسن رضی الله عنه، به دنیا آمد رسول الله صلی الله علیه و سلم طبق سنت خویش در گوش وی اذان گفت که یکی از شعایر اسلام ، و بانگی که همواره در گوش فرزند مسلمان  طنین انداز می شود و شیطان را فراری می دهد .

از دیگر سنتهای پیامبر صلی الله علیه و سلم این است که عایشه رضی الله عنها می گوید : نوزادان را نزد آنحضرت می آوردند و ایشان برای آنها دعای خیر می کرد و به کامشان خرما می مالید .

رسول خدا (ص) برای حسن (رض) دعای خیر نموده وبه کامش خرما مالیده است .

جعفربن محمد به نقل از پدرش می گوید : فاطمه رضی الله عنها موی سر حسن و حسین را در هفتمین روز ولادت شان، تراشید و سپس موهارا وزن کرد و به اندازه ی وزن آن، نقره صدقه داد . (طبقات ابن سعد ۱/۲۳۱/)

ابن عباس (رض) می گوید که پیامبر (ص) برای حسن یک قوچ و برای حسین نیز یک قوچ عقیقه کرد (سنن ابی داود)

جایگاه حسن نزد ابوبکر صدیق (رضی الله عنه)

عقبه بن حارث می گوید: چند روز پس از وفات رسول الله (ص) همراه با ابوبکر (رض) پس از نماز عصر بیرون شدم و علی (رض) در کنار ابوبکر(رض) راه می رفت. گذر ابوبکر به حسن افتاد که مشغول بازی با بچه ها بود. ابوبکر حسن را روی گردنش گذاشت و گفت: قسم می خورم که شبیه پیامبر (ص) است، نه شبیه علی. و علی (رض) لبخند می زد.(بخاری۵/۳۵)

حسن رضی الله عنه از رفتار و سیرت ابوبکر صدیق بسیار متاثر بود و از این رو نام یکی از فرزندانش را ابوبکر نهاد .

ایمان و عبادت حسن (رضی الله عنه)

از مهمترین ویژگی های حضرت حسن رضی الله عنه ، ایمان عظیمش به الله و روز رستاخیز ، دانش والای وی از کتاب و سنت ، اطمینان به الله ، عبادت گزاری خاشعانه اش ، زهد و تقوا و سخاوت می باشد .

عبادت :

خداوند حسن را به وسیله ی زیستن با قرآن گرامی داشت و بدین ترتیب حسن با قرآن زیست و اصول وفروعش را از کتاب خدا و رهنمود پیامبر بر گرفت و یکی از امامان هدایت گردید .

در آخرین آیه سوره ی کهف، دو شرط اساسی برای پذیرش اعمال بیان شده است .

۱_ پیروی از رسول خدا صلی الله علیه و سلم ، آنجا که خداوند می فرماید : فلیعمل عملا صالحا ، باید کارشایسته انجام دهد.

۲_ اخلاص نیت برای الله چنانچه می فرماید :

ولا یشرک بعباده ربه احدا .

و کسی را در پرستش پروردگارش شریک نسازد.

حسن رضی الله عنه، این آیات روح بخش را هر روز تلاوت می کرد و در مفاهیم والای موجود در آن می اندیشید و از این رو این آیات، تاثیر فراوانی در وجود و زندگانی وی نهاده بود.

حضرت حسن (رض)، عبادت گزاری بود که الله تعالی را با شناخت و معرفت ، بندگی می نمود و با یقین و باور راستین، به سوی خدا روی آورده و به دنیا پشت کرده بود. به همین سبب هرگاه وضو می گرفت، رنگ چهره اش دگرگون می شد، و چون علتش را از او جویا شدند، فرمود : سزاوار است رنگ چهره ی کسی که می خواهد در آستان خداوند صاحب عرش، به عبادت بایستد، تغییر نماید.

حسن بن علی رضی الله عنهما، پس از ادای نماز صبح در مسجد النبی، در محل نمازش می نشست و تا بالا آمدن خورشید، به ذکر الله تعالی می پرداخت و عده ای از بزرگان و سایر نمازگزاران نیز همراه او می نشستند و پیرامون مسایل دینی سخن می گفتند . آنگاه حسن بر می خواست و نزد مادران مومنان (همسران رسول الله ص) می رفت و به آنان سلام می کرد. و گاهی هدیه ای از مادران مومنان دریافت می نمود و سپس به منزلش باز می گشت .

در روایت داریم ، کسانی پس از ادای نماز، سرجایشان می نشینند، از آن دسته افراد سعادتمند و خوشبختی هستند که فرشتگان، بر آنها درود می فرستند .

ایشان براذکار و دعاهایی که از رسول الله به ثبوت رسیده، پایبندی می کرد و مردم را به ادای نماز در مساجد تشویق می نمود و می گفت : کسی که به رفتن به مسجد عادت کند، الله تعالی به او یکی از این ویژگی هارا ارزانی می دارد: محبتی سودمند و مهری پوشیده نسبت به او ، یا علمی برگزیده، یا سخنی که به سوی هدایت رهنمون می گردد، یا گناهان را از ترس و یا شرم و حیا، ترک می کند.

حسن (رض) شب هارا به قیام و عبادت الله سپری می کرد . وی ابتدای شب را به عبادت می پرداخت و برادرش حسین رضی الله عنه بخش پایانی شب، بر می خاست و عبادت می نمود. همچنین حضرت حسن بسیار حج می گزارد و به گفته ابن عباس (رض) حسن بیست مرتبه با پای پیاده، حج گزارد. در حالی که بهترین مرکب ها را در اختیار داشت.

زهد:

یکی از سخنان زیبای حضرت حسن این بود که می فرمود : هرگاه شخصی را دیدی که برای به دست آوردن دنیا با تو مسابقه می دهد تو برای به دست آوردن آخرت، با او مسابقه بده.

باری معاویه رضی الله عنه برای ایشان یکصد هزار درهم فرستاد. حسن این مقدار پول را در میان هم نشینانش تقسیم نمود وبه هر یک از آنان ، ده هزار درهم رسید، که زهد و سخاوتمندی حضرت حسن را می رساند .

فروتنی:

گذر حسن بن علی بر تعدادی از فقیران افتاد که مشغول خوردن چند تکه نان بودند که از روی زمین ، جمع کرده بودند ، آنان حسن را به خوردن نان فرا خواندند. حسن دعوت شان را پذیرفت و می گفت : (ان الله لا یحب المتکبرین) یعنی: همانا الله متکبران را دوست ندارد . پس از آن، حسن مجتبی آنان را به مهمانی خویش فرا خواند و به ایشان غذا و لباس داد و به آنها احسان و نیکی بسیاری نمود .

در مورد ارجمندی حسن مجتبی، رسول الله صلی الله علیه و سلم فرموده است : (ان ابنی هذا سید و عسی الله ان یبقیه حتی یصلح بین فئتین عظیمتین من المسلمین)

یعنی : این فرزندم، سید و آقاست، چه بسا خداوند اورا نگه دارد تا اورا واسطه ی صلح و سازش دو گروه بزرگ از مسلمانان بگرداند. گذشت روزها و ماه ها و سال ها، سیادت و ارجمندی حسن رضی الله عنه را به ثبوت رساند و این مقام والا ، زمانی به اوج کمال رسید که آن بزرگوار با معاویه رضی الله عنه صلح نمود ، امت اسلامی را متحد و یکپارچه ساخت و پیشگوئی رسول الله صلی الله علیه و سلم تحقق پذیرفت .

رفتار حسن با کسی که به او بدی کرد :

شخصی که کینه حضرت علی را در دل داشت، به مدینه آمد و از ادامه ی سفرش بازماند و توشه و مرکبی نداشت، مشکل را با یکی از مردم مدینه، در میان گذاشت. وی آن شخص را به حسن بن علی حواله داد. آن شخص گفت : کسی جز حسن نیست که مشکلم را حل کند؟ و بدین سان نا خوشایند دانست که از حسن کمک بگیرد. به او گفته شد: بدان که از کسی جز حسن هیچ خیری نخواهی دید . از این رو نزد حسن رفت و مشکلش را با او در میان نهاد. حسن دستور داد که سواری و توشه ای برای سفر به او بدهند. آن شخص گفت : خداوند بهتر می داند که چه کسی را به پیغمبری برگزیند. به حسن گفتند : شخصی که کینه ی تو و پدرت را در دل داشت ، نزدت آمد و تو، دستور دادی سواری و توشه ی سفر، به او بدهند؟!. فرمود: آیا سزاوار نبود که آبرویم را در ازای سواری و توشه ی سفر از او بخرم؟

ادب و اخلاق حسن رضی الله عنه

عمیر بن اسحاق می گوید : هیچ کس، نزد من سخن نگفته، مگراینکه دوست داشته ام سکوت نماید و سخنی نگوید، جز حسن ، من هیچ گاه از او فحش و سخن ناسزایی نشنیده ام مگر یک بار؛ ماجرا از این قرار بود که میان حسن و عمروبن عثمان دعوایی وجود داشت . حسن گفت: برای او چیزی نزدمان نیست جزآنکه بینی اش را به خاک بمالد. و این بزرگترین دشنامی بود که از حسن شنیدم .

محبت مردم به حسن و حسین رضی الله عنهما

ابوسعید می گوید: حسن و حسین را دیدم که نماز عصر را با جماعت ادا کردند و سپس به سوی حجرالاسود رفتند و پس از استلام آن، هفت دور، طواف نمودند و آن گاه دو رکعت نماز بجای آوردند. مردم گفتند: این ها نوه های رسول الله هستند. بدین ترتیب مردم به سوی آن دو هجوم آوردند و آن قدر ازدحام نمودند که حسن و حسین نتوانستند طواف کنند و جلوتر بروند . یکی از رکانی ها ، همراه آن دو بود . حسین دست اورا گرفت و مردم را از اطراف حسن دور کرد .

فرازی از سخنان و اندرزهای حسن مجتبی

 فرمود: هلاکت مردم، در سه چیز است: تکبر ، حرص و حسد .

تکبر، نابودی دین را به دنبال دارد و سبب ملعون قرار گرفتن ابلیس گردید.

حرص، دشمن نفس است و باعث اخراج آدم از بهشت شد.

حسد، انسان را به سوی بدی می کشاند و به خاطر همین حسد بود که قابیل، هابیل را به قتل رساند.

توضیح :

همانطور که حسن رضی الله عنه این سه مورد را نکوهش فرمود، هر سه تا بیماری های مهلک هستند .

خلافت حسن مجتبی رضی الله عنه

پس از شهادت امیرالمومنین علی در سال چهل هجری به دست یکی از خوارج به نام عبدالرحمن بن ملجم مردادی، با حسن بیعت شد بدون اینکه حضرت علی کسی را جانشین تعیین کند خود مردم در این باره تصمیم گیرنده بودند(طبقات ابن سعد)

و حسن بن علی بر جنازه پدرش نماز جناز خواند و چهار تکبیر در آن گفت. وسپس در کوفه دفن گردید .

در روایت ابن سعد آمده است : حسن (رض) پس از پدرش، از اهل عراق، دو بیعت گرفت : یکی بیعت خلافت و دیگری بیعت برسر اینکه به هرکاری که او بکند، تن دهند و به تصمیم او راضی و خرسند شوند. از این روایات چنین به نظرمی رسد که حسن بن علی از همان آغاز خلافتش مقدمات صلح با معاویه را فراهم نمود.(طبقات ابن سعد۱/۳۱۶)

مدت خلافت :

مدت خلافت امیرالمومنین حسن را از شش تا هشت ماه ذکر کرده اند که پس از شهادت پدرش زمام امور را در بلاد اسلامی در مدت یاد شده در دست گرفت. و خلافت حسن بن علی ادامه خلافت خلفای راشدین بود و خلافت ایشان مکمل مدت زمان پیشگوئی شده از سوی رسول الله (ص) برای دوران سی ساله خلافت بود.

رسول الله صلی الله علیه و سلم در حدیثی تصریح فرمودند: مدت خلافت راشده سی سال می باشد و پس از سی سال، پادشاهی خواهد بود.

متن حدیث که آن را امام ترمذی در کتاب خودش وبه نقل از غلام آزاد شده پیامبر نقل کرده است چنین است : (الخلافه فی امتی ثلاثون سنه ثم ملک بعد ذلک) یعنی خلافت در امت من سی سال خواهد بود و پس آز آن سلطنت و پادشاهی می باشد. همچنین امام احمد در کتابش حدیث را با این الفاظ آورده است : (الخلافه ثلاثون عاما ثم یکون بعد ذلک ملک)

ابن کثیر در شرح حدیث می گوید: سی سال با خلافت حسن بن علی رضی الله عنهما تکمیل می گردد. چرا که حسن در ربیع الاول سال ۴۱ هجری خلافت را به معاویه تفویض نمود.

و این واقعه دقیقا پس ازگذشت سی سال از وفات رسول خدا اتفاق افتاد. چون که رسول خدا (ص) در ربیع الاول سال ۱۱ هجری وفات نمود و این ، یکی از نشانه های نبوت آن حضرت می باشد از این رو شکی وجود ندارد که حسن (رض) پنجمین خلیفه از خلفای راشدین است و اینگونه پیشگوئی رسول الله (ص) تحقق یافت .

ابوبکربن العربی می گوید: فرموده ی رسول خدا (ص) در این حدیث ، مصداق پیدا کرد و دوران خلفای راشدین و هشت ماه خلافت حسن بن علی مطابق آنچه که در حدیث آمده، بدون آنکه حتی یک روز هم کم یا زیاد باشد، سی سال طول کشید .

ابن ابی العزحنفی رحمه الله در شرح العقیده الطحاویه می گوید: خلافت ابوبکر صدیق (رض) دو سال و چند ماه بود؛ خلافت عمر فاروق (رض) ده و نیم سال به طول انجامید ؛ عثمان (رض) دوازده سال خلافت کرد و خلافت علی (رض) چهار سال و نه ماه طول کشید و حسن (رض) شش ماه بر مسند خلافت نشست. (شرح العقیده الطحاویه ص ۵۵).

مناوی رحمه الله، حدیثی بدین مضمون از رسول خدا (ص) آورده است که فرموده است : (ان ابنی هذا سید و لعل الله ان یصلح به بین فئتین من المسلمین) (روایت بخاری).  یعنی: این فرزندم، سید و آقاست و خداوند، اورا سبب صلح و سازش دو گروه از مسلمین قرار خواهد داد. مناوی رح پس از ذکر این حدیث می گوید: این رویداد، زمانی رخ داد که پس از شهادت علی (رض) با حسن بیعت شد و حسن بحق مدت شش ماه، خلیفه بود و این مدت، مکمل سی سال خلافتی است که پیامبر بر گزیده ی خدا، از آن خبر داده و بیان نموده که پس از آن، سلطنت و پادشاهی خواهد بود.(فیض القدیر ج۲ ص۴۰۹)

منبع مطلب : کتاب حسن مجتبی رض نوشته دکتر علی صلابی

 منابع بسیاری در این کتاب بکار رفته است که به دلیل تلخیص مطلب فقط نام برخی از آنهارا ذکر می کنیم .

اسامی برخی از منابع :

صحیح بخاری ، صحیح مسلم ، مسند احمد ، سنن ترمذی ، سنن ابی داود ، سنن نسائی ، سنن ابن ماجه ، البدایه و النهایه ، اسدالغابه ، طبقات ابن سعد ، حلیه الاولیاء ، دلائل النبوه ، صحیح السیره النبویه ، فضایل الصحابه ، المعجم الکبیر ، کنزالعمال ، التاریخ الاسلامی للحمیدی ،  الاستیعاب ، مسند طیالسی ، مستدرک حاکم ، السنن الکبری للبیهقی ، الانتصار ، سیر اعلام النبلاء ، فتح الباری ، صحیح ابن حبان ، شرح فتح القدیر ، الانصاف ، معالم السنن ، المغنی ، تفسیر ابن کثیر .

حدیث ۱۲ خلیفه چه گفته اند اینجا بخوانید

تبلیغات

بزودی

جستجو های اخبار روز

جدیدترین اخبار